Cùng nhau tìm hiểu về Trung Quốc

                                    I.      Những đặc điểm chính trong văn hóa giao tiếp của người Trung Quốc:

Có câu nói “Ai có thể sống một mình, hoặc người đó là thánh nhân, hoặc kẻ đó là quỷ dữ”. Chữ “nhân” với nghĩa là “tính người” bao gồm chữ “nhị” và bộ “nhân đứng”- tình người bộc lộ trong quan hệ giữa hai người. Dù là ai cũng phải hòa nhập, gắn mình và tồn tại trong một môi trường xã hội để giao tiếp với người khác, khẳng định được cái riêng của mình, phát biểu được chủ kiến, từ đó nhận được sự hưởng ứng hay trợ giúp cho điều mình mong muốn. Giao tiếp ứng xử là cách phổ biến nhất trong hoạt động sống, vì trong mọi trường hợp ai cũng phải làm việc và mưu cầu thông qua, với người khác.

Mỗi dân tộc lại có những đặc điểm khác nhau tạo nên những đặc trưng riêng trong văn hóa giao tiếp. Trung Quốc được coi là một trong những nền văn hóa lớn của nhân loại, có ảnh hưởng sâu sắc đến các nước trong khu vực và thế giới, đặc biệt là trong văn hóa ứng xử. Trung Quốc, có nghĩa là "quốc gia trung tâm" hay "vương quốc trung tâm", dịch sang tiếng Anh là Central Kingdom hay Central Country, hay ít chính xác hơn là "Middle Country" và "Middle Kingdom". Tên gọi này không chỉ mang ý nghĩa Trung Quốc ở giữa các nước khác mà còn thể hiện Trung Quốc là ở trung tâm "thiên hạ", có văn hóa và sức mạnh nổi trội hơn các dân tộc và quốc gia xung quanh.

Các nguyên tắc ứng xử của người Trung Quốc có thể chia làm một số lĩnh vực chính như sau:

1)    Tập thể so với chủ nghĩa cá nhân:

Nói chung, Trung Quốc là một xã hội tập thể. Để duy trì sự hài hòa, họ sẽ xử sự lịch sự và sẽ không làm điều gì khiến người khác phải bối rối. Nếu ai đó không đồng ý với những gì người khác nói, họ cũng vẫn sẽ yên lặng. Điều đó sẽ không làm cho cả hai bên bị mất mặt.

Họ sẵn sàng hi sinh lợi ích riêng cho lợi ích của nhóm.

2)    Phong tục giao tiếp:

Bắt tay là hình thức phổ biến nhất khi chào ở Trung Quốc. Nhiều người Trung Quốc cúi đầu khi chào người khác.

Không nên bắt tay chặt mà hơi lỏng hoặc nhẹ nhàng. Chào hỏi người có chức quyền trước chứ không chào hỏi phụ nữ trước. Khi giới thiệu người khác với ai đó thì không bao giờ được phép dùng ngón tay trỏ chỉ về người đó, rất không lịch sự, tốt nhất là dùng cả bàn tay đã được ngả lòng ra rồi chỉ về phía người đó.

Khi gặp gỡ làm quen có thể hỏi những chuyện liên quan đến cá nhân như có vợ chồng chưa, mấy con , thậm chí cả về mức lương. Nếu được hỏi như vậy thì bạn không nên lảng tránh trả lời. Chủ đề trao đổi khi gặp gỡ làm quen nên là thể thao, tốt nhất là bóng đá, tuyệt đối không đề cập đến các chủ đề về chính trị, không nên có lời phê phán.

Cau mày trong khi một người nào đó đang nói được coi là dấu hiệu của sự bất đồng. Vì vậy, phần lớn người Trung Quốc giữ thái độ bình thản khi nói chuyện.

Sẽ là thiếu tôn trọng khi nhìn chằm chằm vào mắt người khác. Trong tình huống đông người, người Trung Quốc tránh tiếp xúc bằng mắt để giữ sự riêng tư của mình.

Người Trung Quốc có khả năng hài hước tuyệt vời. Họ có thể cười nhạo chính mình.

Nhân dân Trung Quốc được coi là khắt khe trong văn hóa giao tiếp. Điều này thể hiện rõ ở chỗ các cặp vợ chồng hiếm khi thể hiện tình cảm bằng cách chạm vào nhau nơi đông người. Tuy nhiên, Trung Quốc có thể được coi là thân thiện.

3)    Tục lệ tặng quà:

§  Tặng quà là thông lệ bình thường, có thể tặng hoa quả, bánh ngọt hay đồ uống có cồn, nhưng không được phép tặng đồng hồ vì “tặng đồng hồ” trong tiếng Trung Quốc có nghĩa là “đi dự một đám tang”.

§  Nếu được người Trung Quốc tặng quà thì không được mở quà ngay trước mặt người tặng.

§  Không cho kéo, dao hay dụng cụ cắt khác vì nó chỉ sự cắt đứt quan hệ.

§  Không tặng khăn tay hay dép rơm vì chúng có liên quan đến đám tang và cái chết.

§  Không gói quà trong giấy trắng, xanh hoặc đen.

§  4 là một con số không may mắn do đó, không tặng bất cứ điều gì liên quan đến số 4. 8 là con số may mắn nhất, do đó, tặng điều gì liên quan đến số 8 sẽ đem đến may mắn cho người nhận.

§  Luôn trao quà bằng hai tay.                                                   

        4)   Ăn uống:

§  Nếu bạn được mời đến nhà một người Trung Quốc, hãy xem đó là một vinh dự lớn.

§  Đến đúng giờ.

§  Cởi giày trước khi vào nhà.

§  Mang theo một món quà nhỏ để đáp lễ.

§  Các khách quý sẽ được mời ngồi đối diện với cửa.

§  Bạn nên thử tất cả các món được mời.

§  Hãy quan sát nhu cầu của những người khác.

§  Đũa nên được để lại chỗ cũ sau khi gắp vài miếng hoặc lúc dừng lại để nói chuyện.

§  Không để xương trong bát của bạn. Đặt chúng trên bàn hoặc trong một bát đặc biệt phục vụ riêng cho mục đích đó.

§  Không được xúc phạm khi một người Trung Quốc ợ hơi âm thanh, nó chỉ cho thấy họ đang thưởng thức món ăn của họ.

§  Không có yêu cầu phải ăn hết thức ăn trong bát của bạn.

§  Sự khác biệt chính giữa Trung Quốc và phương Tây về thói quen ăn uống là không giống như phương Tây, nơi mà mọi người có một phần ăn riêng, còn ở Trung Quốc thức ăn được đặt trên bàn và mọi người cùng ăn chung. Một bữa ăn điển hình được bắt đầu với một số món ăn lạnh, tiếp theo là thịt nóng và các món ăn thực vật. Sau đó là súp, cuối cùng là các thực phẩm giàu tinh bột như cơm, mì hay đôi khi có thể là bánh bao. Nhiều người Trung Quốc ăn cơm cuối cùng nhưng nếu bạn muốn ăn cơm cùng lúc với các món ăn khác thì bạn phải nói trước.

§  Có một điều bạn có thể thấy là chủ nhà sẽ thường xuyên gắp thức ăn cho khách. Đó là dấu hiệu của sự lịch sự. nếu bạn cảm thấy không thoải mái với điều này thì có thể nói cảm ơn và để lại thức ăn ở đó.

§  Có một vài điều bạn cần lưu ý khi ăn tại nhà một người Trung Quốc: không gắn đũa thẳng đứng trong bát cơm vì theo họ chỉ có cơm cúng mới làm như vậy; haỹ chắc chắn rằng các vòi ấm trà không quay về phía bất cứ người nào; khi ăn không nên gõ đũa vào bát vì chỉ có ăn xin mới làm như vậy.

§  Khi ăn ở nhà hàng, các món ăn được đặt trên một cái mặt tròn lớn có thể xoay được ở giữa. Như vậy, mọi người có thể xoay thức ăn đến chỗ của mình để lấy.

§  Một số loại thức ăn còn mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc:

Ø Hạt sen: biểu thị cho mong muốn có nhiều con trai.

Ø Hạt bạch quả: đại diện cho tiền bạc.

Ø Rong biển đen: có ý nghĩa tượng trưng cho sự giàu có.

Ø Sữa đông với hạt đậu sấy biểu thị cho hạnh phúc tràn đầy và giàu có.

Ø Búp măng: là một cụm từ do hiện tượng đồng âm mà nó nghe giống như “ước rằng mọi thứ đều tốt đẹp”.

Ø Có nhiều loại đồ ăn khác gồm 1 con cá, biểu thị sự tụ họp và giàu có, 1 con gà biểu hiện cho sự thịnh vượng. Món gà phải có đủ đầu, đuôi và chân để biểu thị cho sự hoàn thiện.  Mì không được cắt ra vì sợi mỳ dài sẽ biểu thị cho một cuộc sống trường thọ.

§  Rượu là một phần quan trọng trong bữa ăn của người Trung Quốc.

§  Trung Quốc được coi là quê hương của lá trà, là nơi bắt nguồn cho văn hóa trà đạo – một trong những nét văn hóa ẩm thực chính của người Trung Hoa. Cho đến nay, tập tục uống trà này đã lan rộng ra khắp thế giới, đặc biệt là ở các nước châu Á.

§  Trung Hoa có hàng ngàn loại trà, nhưng gom lại có thể phân thành 4 loại chính:

Ø Trà trắng: được sao từ lá trà còn non hoặc từ chồi còn đang đơm.

Ø Trà xanh: là loại trà được chế biến từ lá đã phát triển, khi sao còn giữ được nguyên vẹn màu xanh của lá.

Ø Trà đỏ và trà đen: lá trước khi sao đã được lên men cho màu sậm hơn.

§  Để hương vị thêm thơm thảo và đậm đà, trà thường được ướp với hoa sen, nhài, cúc, ngâu… Hương thơm dịu của những loài hoa này lan tỏa khi từng giọt trà nhỏ vào tách sứ. Nước đã nhạt, cuộc chuyện đã tàn nhưng hương hoa vẫn ngan ngát như quyến luyến không dời.

§  “Khách đến kính trà” là thói quen của người Trung Hoa. Dâng trà mời khách là một ứng xử biểu hiện lòng mến khách, khách uống trà phải uống từng ngụm nhỏ để thưởng thức vị thơm ngọt của trà và cảm nhận tình thâm của gia chủ.

§  Trà và văn hóa trà của Trung Hoa có ảnh hưởng sâu rộng đến những nước láng giềng. Nhật Bản có trà đạo, là sự giao thoa giữa thiền và trà của người Trung Quốc. Theo người Nhật, trà đạo tôn thờ cái đẹp và nếp sống thanh cao, tinh khiết. “Uống chén thứ nhất thấy lòng tĩnh lặng, tự soi được vào cõi tâm mình. Uống xong chén thứ hai thấy nơi ấn đường ấm nóng, tư duy thiền sắp được khai thông. Uống xong chén thứ ba cả hai trạng thái trên đều biến mất. Thân xác như hoà vào trời đất. Đó là đạt tới thiền và là Trà đạo" – theo “Về Trà”, sách do Kakuzu Okakura chấp bút.

4)    Kinh doanh

§  Nếu bạn muốn có một cuộc hẹn, bạn nên hẹn trước một đến hai tháng, tốt nhất bằng văn bản

§  Bạn nên đến cuộc họp đúng thời gian hoặc hơi sớm. Trung Quốc xem đúng giờ là một đức hạnh. Đến muộn là một sự xúc phạm và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ của bạn.

§  Viết tài liệu bằng cả tiếng Anh và tiếng Trung Quốc, sử dụng các kí tự đơn giản. Hãy cận thận khi soạn thảo tài liệu. Hãy hoàn toàn chắc chắn rằng bản dịch bằng văn bản là chính xác và không thể bị hiểu sai.

§  Trình bày chi tiết và tập trung vào lợi ích lâu dài.

§  Chỉ có thành viên cao cấp trong nhóm đàm phán nói chuyện.

§  Đàm phán với người Trung Quốc không đơn giản và thường kéo dài. Ban đầu thường là một bữa tiệc kéo dài không bàn đến chuyện làm ăn mà để dành đến cuối bữa. Nếu không đi đến nhất trí thì bạn cũng đừng bực bội mà hãy cố vui vẻ và quả quyết là rất quan tâm tới việc đạt được sự nhất trí với nhau để hợp tác kinh doanh. Thường sau đó vài ngày sẽ có chuyển biến tích cực.

§  Bạn nhớ luôn mang theo danh thiếp, trao và nhận bằng hai tay, nhớ đọc danh thiếp rồi mới cất đi.

§  Trang phục kinh doanh khá bảo thủ và khiêm tốn: nên tránh màu sắc tươi sáng; đàn ông nên mặc màu tối; phụ nữ nên mang giày phẳng hoặc giày có đế rất thấp;…

                           II.            Những đặc điểm chính trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam:

                       III.            Những điều cần biết để giao tiếp đạt hiệu quả:

Một phong cách hòa đồng, tự tin, chủ động bắt chuyện sẽ làm chúng ta nổi bật giữa mọi người. Dưới đây là một vài gợi ý trong giao tiếp để giúp mọi người đạt hiệu quả hơn khi giao tiếp:

§  Khi dự một bữa tiệc, đừng đứng lặng lẽ, xa cách mọi người mà hãy coi đó là một cơ hội tốt để giao tiếp.

§  Trang phục phải thích hợp với hoàn cảnh: không nên quá nổi nhờ những bộ trang phục lạ mắt, cầu kì nơi đông người, nhất là khi trang phục bị “chỏi” với hoàn cảnh. Tranng phục thích hợp với hoàn cảnh sẽ khiến bạn tự tin hơn rất nhiều. Trang phục thích hợp không chỉ làm bạn thấy thoải mái khi giao tiếp mà còn thể hiện sự tôn trọng người khác.

§  Hãy cười thân thiện với mọi người. Người Trung Quốc có câu: “không biết cười thì đừng mở cửa hàng”. Nếu nhìn thấy ai đó từ phía xa, bạn hãy thể hiện sự thân thiện bằng cách gật đầu hoặc mỉm cười. Nếu khoảng cách chỉ khoảng năm bước chân, hãy chủ động chào hỏi. Đừng bao giờ cố tình làm như không nhìn thấy người khác.

§  Nên chuẩn bị một vài nội dung chuyện trò vì những câu chuyện hay sẽ luôn làm cho người ta xích lại gần nhau. Duyên ăn nói của bạn sẽ thể hiện bạn có lôi cuốn người khác hay không. Bạn sẽ đem đến cho mọi người câu chuyện gì, ý nghĩa nó ra sao và quan trọng nhất là tính chất lạc quan của câu chuyện sao cho ai cũng cảm thấy thoải mái, vui vẻ.

§  Luôn chủ động tự giới thiệu với người khác. Trước khi bắt chuyện với ai, đầu tiên hãy giới thiệu tên mình. Nhớ cầm ly rượu bằng tay trái, dành tay phải để bắt tay với mọi người. Người có kĩ năng nghe tốt là người biết khuyến khích người khác nói. Biết đặt câu hỏi gợi chuyện hay đưa ra lời bình luận, nhận xét để tiếp tục câu chuyện. Cần lưu ý bối cảnh để có cách tiếp chuyện hợp lí.

§  Đừng uống quá nhiều bia, rượu. Uống chất có cồn sẽ làm tăng hưng phấn trong giao tiếp, nhưng mặt trái của nó là có thể bạn không kiểm soát được lời nói và hành vi của mình. Mọi chuyện sẽ quá muộn khi bạn nhận ra rằng mình đã lỡ lời hay có thái độ quá đáng khi thấm men say.

§  Biết cách rút lui. Chia tay cũng là một phần quan trọng của kĩ năng giao tiếp. Muốn rút lui sớm, nhiều người lựa chọn cách “đánh bài chuồn”. Tuy nhiên đó không phải là cách lựa chọn khôn ngoan. Tốt nhất là chủ động nói ra điều đó, mong người khác thông cảm. Những câu nói “hi vọng chúng ta sẽ gặp lại”, “Tôi đã rất vui khi nghe câu chuyện kể của anh”,…là những câu chia tay rất ý nghĩa.